Op 4 augustus 2026 verscheen in het Belgisch Staatsblad een Vlaams decreet dat een uitzonderlijke toelatingsprocedure invoert voor dringende defensieprojecten. Ook lokale besturen kunnen daarmee rechtstreeks worden geconfronteerd.
De regeling geldt voor projecten die uitsluitend dienen voor de productie of opslag van wapens, munitie en oorlogsmateriaal. Ook de aanleg, uitbreiding of aanpassing van wegen voor strategische militaire mobiliteit valt onder het toepassingsgebied.
Voor zulke projecten kan een beslissing van de Vlaamse Regering verschillende gewone vergunningen en toelatingen vervangen, onder meer op het vlak van ruimtelijke ordening, milieu, natuur, bos en onroerend erfgoed.
Eerst activering nodig
Het decreet vormt geen algemene vrijstelling voor defensieprojecten. De uitzonderingsregeling kan pas worden toegepast nadat de Vlaamse Regering een defensiegerelateerde uitzonderingssituatie heeft afgekondigd, op eensluidend advies van de Koning.
Het Vlaams Parlement moet die beslissing vervolgens binnen vijftien dagen bekrachtigen. Daarna beslist de Vlaamse Regering afzonderlijk over elk project, na raadpleging van de federale minister van Defensie. Ook die projectbeslissing moet binnen vijftien dagen parlementair worden bekrachtigd.
Gevolgen voor lokale besturen
De initiatiefnemer moet de projectinformatie bezorgen aan de betrokken gemeente en provincie. Zij doorlopen evenwel niet de gebruikelijke vergunningsprocedure.
De Vlaamse Regering bepaalt per project of een inspraakprocedure wordt georganiseerd en hoe die verloopt. De betrokken gemeente moet de projectbeslissing op haar website bekendmaken, behalve wanneer dat door overmacht niet mogelijk is.
Opvallend is dat voor de aanleg, verbreding of aanpassing van een gemeenteweg geen voorafgaande beslissing van de gemeenteraad nodig is wanneer de uitzonderingsregeling wordt toegepast. De lokale beslissingsruimte is daardoor beperkt, terwijl de gemeente wel een belangrijke rol behoudt in de bekendmaking en de communicatie met inwoners.
Afwijkingen blijven tijdelijk
De algemene en sectorale milieuvoorwaarden blijven in beginsel gelden, maar de Vlaamse Regering kan daarvan onder voorwaarden gemotiveerd afwijken. Ook zijn specifieke afwijkingen mogelijk van bepaalde bodem-, afval- en erfgoedverplichtingen.
Voor projecten die buiten een speciale beschermingszone liggen maar daarop betekenisvolle effecten kunnen hebben, kan de passende beoordeling tot zes maanden na de projectbeslissing worden opgesteld.
De uitzonderlijke toelating is tijdelijk. Ze houdt in beginsel op uitwerking te hebben één jaar na het einde van de uitzonderingssituatie. Zonder reguliere vergunning moeten de betrokken constructies en activiteiten daarna worden verwijderd of ongedaan gemaakt.
Voor lokale omgevingsdiensten blijft de onmiddellijke impact voorlopig beperkt. Zodra de uitzonderingssituatie wordt geactiveerd, kan het decreet wel leiden tot zeer snelle projecten, met minder lokale inspraak en een sterk gecentraliseerde besluitvorming.
